Meşru bir soru. Bir gencin uçak biletini, sigortasını, konaklamasını ve cep harçlığını Avrupa Birliği ödüyor, karşılığında da para almıyor. İnsanın aklına “burada bir iş var” gelmesi doğal.
Cevap aslında karmaşık değil: bu bir yardım programı değil, bir politika yatırımı. AB bu parayı hayırseverlik olsun diye değil, kendi belirlediği hedeflere hizmet ettiği için harcıyor.
Program ne kadar büyük?
Avrupa Dayanışma Programı’nın 2021-2027 dönemi için ayrılan bütçe 1,009 milyar avro. Kulağa büyük geliyor, ama aynı dönemde Erasmus+ programının bütçesiyle ya da AB’nin toplam bütçesiyle karşılaştırıldığında küçük bir kalem. AB bunu “ucuz ama etkili” gördüğü için yapıyor.
Programın resmi amacı ne?
Rehberde iki düzeyde yazılı. Genel amaç şu: gençlerin ve kuruluşların erişilebilir ve nitelikli dayanışma faaliyetlerine katılımını artırmak; bunu bütünleşmeyi, dayanışmayı, demokrasiyi, Avrupa kimliğini ve aktif yurttaşlığı güçlendirmenin bir yolu olarak kullanmak; sürdürülebilir kalkınma, sosyal içerme ve fırsat eşitliğine özel önem vermek.
Özel amaç ise gençlere, dezavantajlı gençler dahil, toplumsal değişim yaratan faaliyetlere kolay erişim sağlamak; yetkinliklerini geliştirmek, tanımak ve belgelemek; aktif yurttaş olarak kalmalarını sürdürmek.
Kısacası AB’nin beklediği şey iki tane: bir işin yapılması (çevre, sosyal hizmet, eğitim alanında gerçek katkı) ve bir insanın değişmesi (Avrupa’yı tanımış, dil öğrenmiş, farklı kültürlerle çalışabilen bir yurttaş).
Dört somut gerekçe
1. Avrupa kimliği ve demokratik katılım
Rehber bunu açıkça yazar: program, gençlerin demokratik yaşama katılımının azalması ve Avrupa meselelerine dair bilgi düzeyinin düşüklüğü eğilimlerine karşı bir yanıt olarak konumlanıyor. Başka bir ülkede bir yıl yaşamış bir genç, Avrupa’yı soyut bir kurum olarak değil, tanıdığı insanlar üzerinden görür. AB bunun uzun vadede birliğin sürekliliğine hizmet ettiğini düşünüyor.
2. İstihdam ve beceri açığı
Avrupa’da genç işsizliği ve beceri uyumsuzluğu ciddi bir sorun. Program, yaygın öğrenme yoluyla kazanılan yetkinlikleri belgeleyerek gençlerin istihdam edilebilirliğini artırmayı hedefliyor. Youthpass tam da bu yüzden var.
3. Sosyal içerme
Program önceliklerinin başında içerme ve çeşitlilik geliyor. Dezavantajlı gençlerin katılımı için ek mali destek, dil eğitimi, sigorta ve idari yardım gibi ek önlemler tanımlanmış durumda. Amaç, bu tür fırsatların yalnızca imkânı olan gençlere kalmaması.
4. Yeşil ve dijital dönüşüm
Programın iki yatay önceliği daha var: çevresel sürdürülebilirlik ve iklim hedefleri ile dijital dönüşüm. Gönüllü projelerinin önemli bir kısmı çevre, iklim ve dijital beceriler alanında yürüyor. AB bu alanlardaki politikalarını gençler üzerinden de yaygınlaştırıyor.
Peki karşılığında ne alıyor?
Doğrudan bir getiri değil, dolaylı ve uzun vadeli olanlar:
- Yapılan iş. Binlerce gönüllü, gerçek kurumlarda gerçek işler yapıyor. Bu, kamu hizmetine ucuz olmayan ama karşılığı görülen bir katkı.
- Nitelikli insan gücü. Birkaç dil konuşan, başka kültürlerle çalışabilen, yurt dışında yaşamış bir kuşak.
- Kurumsal kapasite. Programa katılan dernekler ve kurumlar uluslararası çalışmayı öğreniyor.
- Meşruiyet. AB’yi somut bir fayda olarak deneyimlemiş insanlar, birliğin en güçlü savunucuları oluyor.
Türkiye neden dahil?
Türkiye programa ortak ülke olarak katılıyor ve programı Türkiye Ulusal Ajansı yürütüyor. Türkiye’den giden gönüllüler program bütçesinden yararlanıyor, Türkiye’deki kuruluşlar da yurt dışından gönüllü ağırlayabiliyor. Yani akış tek yönlü değil.
Yani bir art niyet var mı?
Gizli bir şey yok: programın amaçları rehberde açıkça yazılı ve yukarıda özetledik. AB, kendi değerlerini ve Avrupa kimliğini güçlendirmeyi açıkça hedefliyor.
Bunu nasıl değerlendireceğiniz size kalmış. Ama karar verirken şunu göz önünde bulundurun: bu gençlik hareketliliği programlarının otuz yılı aşkın bir geçmişi var ve katılan gençlerin ezici çoğunluğu deneyimi kazanç olarak anlatıyor. Kimseden vatandaşlığını, inancını ya da görüşünü değiştirmesi istenmiyor; yapılan iş gerçek bir kurumda gerçek bir işten ibaret.
Kendi kazanımınızın ne olacağını bu sayfada ayrıntılı yazdık.
